Veel vrouwen krijgen er mee te maken, tepelhoedjes. Het zou een grote grap kunnen zijn in boeken van Kluun of De Breij, want wie ziet er geen goede mop in. Maar voor wie serieuze problemen heeft om een kindje aan de borst te krijgen, kan deze grap een wondermiddel blijken. Toch is niet iedereen er even enthousiast over. Een tepelhoedje is een hulpmiddel met gebruiksaanwijzing.

Wat is een tepelhoedje?

Een tepelhoedje is een siliconen lapje met tepelvorm, die over je tepel en tepelhof gelegd wordt. Het ziet er uit als een hoedje, vandaar de grappige benaming.

Er bestaan verschillende merken, zoals Medela, Avent en Ameda. De maatvoering verschilt per merk, meestal van small tot large. De latexvariant komt weinig voor, aangezien sommige vrouwen allergische reacties krijgen van latex. We raden je de latex tepelhoedjes dus ook niet aan. Er bestaan ook nog ouderwetse varianten van dik rubber. Deze raden we je ook af om te gebruiken. En misschien zou een flessenspeen als tepelhoedje gebruikt worden. Maar ook dat is niet echt aan te raden.

Gebruiksaanwijzing tepelhoedje

Het is ontzettend belangrijk dat wanneer je een tepelhoedje gebruikt, dat je dat op de juiste manier gebruikt. Maar al te vaak wordt een te groot of een te klein tepelhoedje op de tepel gezet. Je kunt je voorstellen dat dit pijnlijk kan zijn en je tepel en tepelhof behoorlijk kan beschadigen.
Zo gebruikt je het goed: buig de zijkanten van het tepelhoedje helemaal naar buiten; je klapt het hoedje als het ware binnenste buiten. Dan zet je het hoedje op je tepel en laat de zijkanten op je borst komen. Je zorgt ervoor dat je tepel precies in het midden van de uitsparing zit.
Een tepelhoedje zit doorgaans maar een paar minuten echt goed. Hierna kun je hem ervan afhalen en proberen zonder hoedje je baby te laten happen en borstvoeding te geven.

Als je vlakke of ingetrokken tepels hebt, helpt een tepelhoedje dan met aanleggen?

Als je vlakke of ingetrokken tepels hebt en je bent al dagen bezig je kindje aan de borst te krijgen en je hebt al van alles geprobeerd, zoals verschillende voedingshoudingen, je tepels vormen, het verzachten van harde borsten, je tepels goed naar buiten krijgen... Je hebt al een lactatiekundige mee laten kijken met een voeding en zij heeft je al geadviseerd... En als dat allemaal nog niet geleid heeft tot een goede voeding, dan biedt een tepelhoedje mogelijk uitkomst om je kindje te voeden. Na een bepaalde periode, twee tot vier weken, zou je dan weer, zonder tepelhoedje moeten kunnen voeden.

In dit geval is het belangrijk dat je het gebruik hiervan ziet als een tussenoplossing. Echt als allerlaatste redmiddel is dan een tepelhoedje. Vaak komen ingetrokken tepels na verloop van tijd naar buiten. Soms blijven ze naar buiten staan, of ze komen omdat ze gewend zijn, makkelijker naar buiten wanneer het nodig is. Je wipt ze dan dus vlak voor de voeding zomaar omhoog en je kindje kan makkelijk toehappen.

Vooral vrouwen met zogenaamde vlakke tepels hebben baat bij het tijdelijk gebruik van een tepelhoedje. Het kan je kindje een richtpunt geven om aan te happen. En zo kan je kindje leren drinken.

Het eerste happen was bij mijn zoon Joris vaak het mooiste happen. Dat heb ik gebruikt door op momenten dat Joris niet al te hongerig was, want dan had hij minder geduld, hem eerst zonder hoedje te laten happen. Zodra hij en/of ik het geduld begon(nen) te verliezen pakte ik dan weer het tepelhoedje erbij. Langzaam maar zeker gebeurde het steeds vaker dat hij zonder hoedje begon met drinken, en dan bleef drinken, want als hij eenmaal de tepel goed vast had, kon hij deze ook vasthouden. Joris was eerder te zien in het verhaal van de week Mijn premature zoon.

Te vroeg geboren kindje

Een te vroeg geboren baby kan baat hebben bij het tijdelijk gebruik van een tepelhoedje omdat het tepelhoedje hem een goed richtpunt geeft om aan te happen. Uit onderzoek blijkt dat te vroeg geboren baby's langer aan de borst kunnen blijven met tepelhoedje omdat ze de borst langer vacuüm in de mond kunnen houden. Omdat ze langer aan de borst gaan krijgen ze meer melk binnen, groeien ze beter... enzovoort.
We hebben het in dit geval over te vroeg geboren baby's, of baby's met een zeer laag geboortegewicht, die niet zelfstandig aan de borst kunnen drinken. Dit moet natuurlijk altijd eerst geprobeerd worden. Vaak krijgen deze baby's sondevoeding en kan door het gebruik van een tepelhoedje voorkomen worden dat de baby eerst aan de fles went voordat hij goed aan de borst gaat. Waar het dus op neer komt is dat als er gekozen moet worden voor een bepaalde voedingsmethode, dat dan de borst (met tepelhoedje) de voorkeur heeft boven de fles.

Ook handig bij kindjes met andere problemen

Kindjes die problemen hebben, zoals open gehemelte, lage spierspanning, Syndroom van Down, hoog gehemelte, kort tongriempje kunnen baat hebben bij een tepelhoedje.
Het tepelhoedje is een stuk harder dan de zachte borst van de moeder en dat is voor hen soms beter. Ook voor hen kan het tepelhoedje dienen als een richtpunt. Je kunt dus in overleg met een lactatiekundige handig gebruik maken van deze eigenschappen van een tepelhoedje.

Overgang maken van fles naar borst

Een tepelhoedje kan ook nuttig zijn als een kindje met de fles gevoed is, bijvoorbeeld als je kolft en de moedermelk met een fles geeft, en je de overstap wilt maken naar de borst en dit lastig vindt.
Drinken uit een fles is heel anders dan drinken aan de borst. De flessenspeen is relatief hard. Een tepelhoedje is minder hard, maar geeft wel en hardere stimulans in het mondje van je kind. En dat is soms net die stimulans die een kindje over de streep trekt naar het goed drinken aan de borst.
Bedenk dat het al een hele stap vooruit is als je kindje bij jou aan de borst drinkt. Als je kindje goed en volledig bij je aan de borst is kun je je kindje het tepelhoedje weer afwennen.

Minder melkaanmaak

Borstvoeding geven is een gevoelig proces. Je kindje drinkt aan de borst, en niet alleen aan de tepel zoals wel eens wordt gedacht. Het drinken prikkelt de zenuwen en een signaal wordt naar de hersenen gestuurd. Het signaal geeft aan dat er melk gemaakt moet worden en losgelaten moet worden: dit is de toeschietreflex. Hormonen spelen hierbij een belangrijke rol. Een tepelhoedje zit daar fysiek tussen en maakt de tepel/ tepelhof minder gevoelig, er worden daardoor mogelijk minder sterke signalen geactiveerd en daardoor mogelijk ook minder hormonen aangemaakt. Zodoende wordt er minder melk geproduceerd en afgegeven. Uiteindelijk is er een groot risico dat er op den duur minder melkproductie is.

Bij het gebruik van en tepelhoedje blijft er soms meer melk in de borst achter dan bij borstvoeden zonder tepelhoedje. Wanneer dit vaak gebeurt, krijgen je borsten het signaal: minder melk maken! Je productie vermindert dan stiekem steeds meer.
Een goed alternatief kan zijn dat je alleen in het begin van een voeding het tepelhoedje gebruikt en na een minuut of vijf, of halverwege de voeding, het hoedje weg haalt. Hierdoor verklein je de kans op verminderde melkaanmaak.

Zuiggewenning en borstbeschadiging

Een kindje kan gewend raken aan het wat hardere tepelhoedje in tegenstelling tot de zachtere borst en de voorkeur geven aan het tepelhoedje, wanneer je het tepelhoedje wilt afbouwen kan dit lastig zijn.
Soms wil je kindje wel drinken zonder tepelhoedje, maar is zijn drinktechniek veranderd door het gebruik van het tepelhoedje waardoor je tepels kapot kunnen gaan.

Je neemt de oorzaak van een probleem niet weg door gebruik tepelhoedje, maar verergert het probleem juist

Een tepelhoedje wordt vaak aangeraden bij zere tepels, om de tepels te ontzien. Het tegenstrijdige is dat zere tepels alleen verdwijnen als de oorzaak van de zere tepels wordt weggenomen of wordt behandeld. Je kunt bijvoorbeeld je kindje net even wat anders aanleggen, -het is soms echt millimeterwerk-, zodat de pijn verdwijnt. Verkeerd aanleggen veroorzaakt namelijk al gauw tepelkloven.
En als er sprake is van spruw of candida die de tepelgevoeligheid veroorzaakt, dan is het ook beter om de spruw te bestrijden dan een tepelhoedje te gebruiken.

Sterker nog, het gebruik van een tepelhoedje bij tepelpijn staat genezing zelfs in de weg. De werkelijke oorzaak van de tepelpijn wordt niet bestreden. Als je baby verkeerd aangelegd is en je gaat voeden met een tepelhoedje, kan het dus langer duren voordat je achter het werkelijke probleem komt. In de tussentijd kan je kindje wennen aan het tepelhoedje en daar zelfs de voorkeur aan gaan geven. Dan heb je er een probleem bij.
Raadpleeg bij tepelpijn dus een lactatiekundige en ga niet zelf met een tepelhoedje aan de slag of laat je geen tepelhoedje adviseren door iemand die niet borstvoedingsdeskundig is.

De echte zorg ontbreekt

Een tepelhoedje is een 'bekend hulpmiddel'. Ze bestaan al jaren en het kan makkelijk zijn voor iemand uit je omgeving, die jou wil helpen, om je een tepelhoedje aan te bieden. Een hulpmiddel aanbieden geeft een veilig idee, er lijkt iets te gebeuren!
Maar soms heb je meer aan een goed gesprek, dingen op een rijtje zetten en samen een voeding van jou en je kindje bekijken. Het kan fijn zijn als iemand dan de tijd neemt en je tips geeft om het voeden beter te laten slagen. Denk aan tips over de juiste manier van aanleggen of het op de juiste manier behandelen van een schimmelinfectie.

Ondanks alle negatieve verhalen, hier een foto om te laten zien dat het ook goed kan gaan: voeden met tepelhoedje. Onze zoon Philip is nu zeven maanden en heeft al die tijd gedronken met hoedje. Hopelijk plaatsen jullie deze foto want als kersverse moeder die hannest met tepelhoedje, zakt de moed je vaak in de schoenen na het lezen van de verhalen over het gebruik hiervan. Natuurlijk ben ik voorstander van voeden zónder, maar liever borstvoeding mét een tepelhoedje dan kunstvoeding!

Melkproductie in de gaten houden

Het voeden met een tepelhoedje kan dus betekenen dat je minder melk aan gaat maken. Belangrijk is dan ook dat je goed let op de signalen van een verminderde melkproductie.
Hou goed bij hoeveel je kindje plast en poept. Je kunt de natte/vieze luiers tellen. Verder kun je je kindje wat vaker laten wegen.
Het kan heel goed zijn dat je kindje vaker aan de borst wil met een tepelhoedje. Voed dus op verzoek ook al komt je kindje vaker voor een voeding dan je zou verwachten.
Je kunt er ook voor kiezen om tussendoor te kolven als je merkt of vermoedt dat je melkproductie achteruit gaat. De gekolfde melk kun je dan later aan je baby geven, bij voorkeur niet met de fles maar met een kopje of een lepeltje.

Hygiëne

Je tepelhof wordt schoongehouden door een speciale vetstof die afgescheiden word door de kliertjes van Montgommery die in je tepelhof zitten.
Je tepelhoedje wordt uiteraard niet schoongehouden door je lichaam, dit moet je zelf doen. Zorg ervoor dat je tepelhoedje altijd schoon is.
Voor gezonde op tijd geboren baby's is goed schoonmaken met stromend lauwwarm water voldoende.

Het gebruik van het tepelhoedje afbouwen

• Veel huid op huidcontact

Dit zorgt ervoor dat de zoekreflex van je kindje wordt gestimuleerd en hij instinctmatig op zoek gaat naar de borst om zichzelf aan de borst te helpen. Vaak willen we een baby te graag helpen aan de borst te komen, maar een kindje is er op geprogrammeerd dit zelf te kunnen, zodat we dit proces onbewust wel eens verstoren.

• Drinken wanneer kindje slaperig is of zelfs slaapt

Als je kindje slaperig is of zelfs slaapt kan hij vaak meer instinctmatig aanhappen, omdat er geen spanning en onrust is. Soms kom je in een neerwaartse spiraal terecht waarin je dolgraag wilt voeden zonder tepelhoedje en je baby pertinent weigert en er veel spanning ontstaat rond het voeden. Dan is voeden in schemer en met een slaperig kindje soms de oplossing om deze cirkel te doorbreken.

• Hoedje in de loop van de voeding weghalen

Vaak gaat het drinken zonder tepelhoedje heel goed als de toeschietreflex is opgewekt en de melk stroomt. Na een aantal minuten voeden met tepelhoedje, kun je je kindje dus loshalen en proberen verder te voeden zonder tepelhoedje.

• Eerst een beetje kolven, zodat je borsten minder vol en gespannen zijn en/of je tepels een 'makkelijkere' vorm krijgen

Een volle, gespannen borst is voor sommige baby's lastig aanhappen. Een beetje spanning wegkolven kan dan net dat duwtje zijn wat er voor zorgt dat voeden zonder tepelhoedje mogelijk is.

• Borstvoeden hoeft niet meteen perfect!

Er ontstaat vaak paniek wanneer een baby niet de eerste dag een flink aantal keren aan de borst gaat. Een baby is er echter op gemaakt de borst zelf te zoeken en zijn drinktechniek te perfectioneren. Belangrijkste is dat de baby en moeder veel (bloot) bij elkaar zijn en de baby de mogelijkheid heeft zelf de borst te zoeken. Het kost altijd wat tijd om elkaar te leren kennen, en samen het borstvoeden onder de knie te krijgen.

Hulp bij het gebruik van een tepelhoedje

Een tepelhoedje kan dus tijdelijk een handig hulpmiddel zijn. We raden je aan om altijd een lactatiekundige in te schakelen als je een tepelhoedje zou willen gebruiken. Het kan ook zijn dat de lactatiekundige je het tepelhoedje adviseert.

Zij kan je de juiste maat adviseren en je begeleiden zodat je productie niet terugloopt, je niet onopgemerkte problemen camoufleert en zij kan je adviseren om op een goed moment het gebruik ervan weer af te wennen.

Lees ook

• Borstvoeding Boek, Mary Broekhuijsen en Stefan Kleintjes; Het Spectrum, 2de druk 2009
• Eten voor de kleintjes - van borst tot boterham, voor kinderen van 0-4 jaar Stefan Kleintjes, kinderdiëtist, Kosmos, 6de druk 2009
• Boeken op borstvoeding.com
• Voeden met een tepelhoedje
• Tepelhoedje